Niš ima dva filmska festivala, samo Filmski susreti nema
Dok se Grad i glumci spore oko imena i tradicije, Niš dočekuje avgust sa dva paralelna filmska programa, jedan sa Van Damom na crvenom tepihu, drugi bez njega.
Više je bilo za hlad nego za posao, ali sredinom avgusta se u centru Niša uveliko radilo. Ekipe su tovarile opremu i sklapale binu ispred zgrade gradonačelnika, dok je u Niškoj tvrđavi već stajao crveni tepih, nova ograda i redovi stolica. Prolaznike koje je to zanimalo niko nije umeo da obavesti šta se sprema, iako je odgovor star šezdeset godina: u Nišu se, kao svakog avgusta od 1966, priprema filmski festival. Samo što ga ove godine ima dva.
Zašto Niš ove godine ima dva festivala umesto jednog
Šezdeseti, jubilarni Filmski susreti trebalo je da budu proslava najstarijeg filmskog festivala u Srbiji, i jedinog u ovom delu Evrope posvećenog isključivo glumačkom stvaralaštvu. Umesto toga, manifestacija se drugu godinu zaredom uopšte nije održala, jer Grad Niš i Udruženje filmskih glumaca Srbije nisu uspeli da se dogovore oko organizacije. Prošlogodišnji zastoj se ove godine pretvorio u razdvajanje: svaka strana pravi sopstveni festival, u istom gradu, istog avgusta, na svega nekoliko dana razmaka.
Grad Niš i Niški kulturni centar prijavili su Međunarodni filmski festival Niš, koji traje od 25. do 30. avgusta i nosi program od 26 filmova, među kojima je 12 premijera. Projekcije idu na dve lokacije, u bioskopu “Vilin grad” i na Letnjoj pozornici Niške tvrđave, tačno tamo gde crveni tepih inače leži svakog leta. Udruženje filmskih glumaca Srbije, sa druge strane, od 29. avgusta do 3. septembra organizuje sopstveni Niški filmski festival, sa 21 domaćim filmom snimljenim tokom dve sezone u kojima Filmskih susreta nije bilo. Njihove projekcije idu u amfiteatru na niškom keju, kod Šabanovog spomenika, i u bioskopu Cine Grand u Delti, jer je amfiteatar, kako podseća N1, na teritoriji opštine Medijana, jedine u Srbiji kojom upravlja opozicija. Ni ta geografija nije slučajna u priči koja je od kulturne postala politička.
Van Dam na crvenom tepihu, glumci na keju
Gradski festival je najveći adut povukao tek pošto su glumci objavili termin svog: dolazak Žan-Kloda van Dama. Holivudska akciona zvezda biće specijalni gost svečanog otvaranja na Letnjoj pozornici, zbog regionalne premijere filma “Jardinier” (“Baštovan”), u kojem igra glavnu ulogu. Simbolika nije suptilna: institucija dovodi ime koje se vidi sa svetske scene, dok glumačko udruženje računa na kontinuitet i na dvadeset i jedan domaći film koji je, po njihovoj računici, nastao baš u vreme dok je zvanični festival stajao u mestu.
Petar Benčina, glumac i predsednik Udruženja filmskih glumaca Srbije, objašnjava za N1 zašto je odlučeno da se festival organizuje i bez saglasnosti Grada.
“Jednostavno imamo tu vrstu snage, spremnosti da ponesemo odgovornost i da održimo tu tradiciju i kontinuitet filmskih susreta bez obzira što se nalazimo u tim stravičnim društvenim okolnostima. Naša odgovornost je i verovanje da ćemo time nekako pozicionirati i sačuvati poziciju glumaca kao jednih od najvažnijih stubova kulture ove zemlje.”
To jeste odbrana tradicije, ali tradicija o kojoj Benčina govori više nije samo umetnička, nego i proceduralna: ko sme da nosi ime, ko deli program, ko stoji na sceni sa koje se, do juče, delio simbolični ključ grada.
Šta se tačno prekinulo
Novinarka N1 Ljubica Jocić podseća na ono što je Filmske susrete činilo posebnim pre nego što su postali dva odvojena festivala.
“To je bio festival koji je godinama bio omiljen glumcima, jer je posvećen njima. Oni su svakog avgusta dobijali Tvrđavu i grad na poklon simboličnom predajom ključeva grada i to je bio uvek događaj za ovaj grad.”
Taj gest, simbolično predavanje ključeva Tvrđave i grada glumcima, ove godine izostaje. Nema ga na gradskom programu, jer glumci nisu deo njega, a nema ga ni na glumačkom, jer oni Tvrđavu ove godine nemaju. Portal Srpske novine je ranije pisao o najavi festivala koji organizuju glumci, u trenutku kada je poznato bilo samo da ga otvara film snimljen na Radanu. Sada se zna i druga polovina priče: da Grad tog istog avgusta otvara sopstvenu, veću i medijski glasniju verziju, pet dana pre nego što glumci uopšte počnu svoj program.
Kultura kao teren razgraničenja
Ono što je nekada bilo pitanje repertoara, ove godine je pitanje teritorije. Amfiteatar kod Šabanovog spomenika pripao je glumcima jer leži u opštini kojom Grad ne upravlja, dok je Tvrđava, gradska imovina, prirodno otišla uz zvanični festival. Podela lokacija prati podelu vlasti, ne podelu publike, i to je razlika koja se ne može sakriti iza brojki o broju filmova ili gostiju.
Za publiku to znači da će u istom gradu, u razmaku od nekoliko dana, gledati dva festivala koja tvrde da nastavljaju istu tradiciju, a zapravo je obojica prekidaju. Jubilej koji je trebalo da obeleži šest decenija kontinuiteta, umesto toga je postao dokaz da kontinuitet više ne postoji, bez obzira na to koliko poznato ime stane na koji crveni tepih.
